ถอดรหัสคัมภีร์โบราณ พบหลักฐานปฐมภูมิสำคัญของเมืองน่านจาก พ.ศ.2363
ใบลานโบราณเปิดอดีตเมืองน่าน! พบข้อมูลสร้างวัดปราสาทก่อนศึกเชียงตุงกว่า 30 ปี เปิดประวัติศาสตร์สำคัญเมืองน่าน
น่าน – อาสาสมัครมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย (อส.มศ.) ด้านอนุรักษ์เอกสารโบราณ หรือ “ทีมม้าแก่” ลงพื้นที่ปฏิบัติงานอนุรักษ์และทบทวนข้อมูลเอกสารโบราณ ณ วัดนาปัง โดยปฏิบัติงานทุกวันจันทร์ถึงวันศุกร์ ระหว่างเวลา 09.00 – 17.00 น. เพื่อสำรวจ อนุรักษ์ และบันทึกข้อมูลเอกสารโบราณอันทรงคุณค่าทางประวัติศาสตร์ พร้อมเปิดโอกาสให้ผู้สนใจเข้าศึกษาเรียนรู้กระบวนการอนุรักษ์และการบันทึกข้อมูลได้ในวันและเวลาดังกล่าว
ผลจากการดำเนินงานในสัปดาห์ที่ผ่านมา คณะทำงานได้ค้นพบข้อความสำคัญในตอนท้ายของคัมภีร์ใบลานเรื่อง “สามัญญผล” ซึ่งจารโดย “พระอนุรุทธรสฺสภิกขุ” เมื่อจุลศักราช 1182 ตรงกับ พ.ศ.2363 หรือเมื่อประมาณ 206 ปีก่อน โดยเนื้อหาส่วนหนึ่งได้กล่าวถึงการสร้างหอธรรม พระวิหาร พระพุทธรูป และการรวบรวมคัมภีร์พระธรรมไว้ในหอธรรมของวัด
จากการศึกษาข้อความดังกล่าว ทำให้สามารถสรุปข้อมูลทางประวัติศาสตร์ที่สำคัญเกี่ยวกับวัดปราสาท หรือวัดนาออน ได้ดังนี้
ผู้สร้างพระอุโบสถและศาสนสถานของวัดแห่งนี้ เป็นกลุ่มคนที่อพยพมาจากสิบสองปันนา โดยมีหลักฐานระบุไว้ในปี พ.ศ.2363
มีการสร้างพระประธานองค์ใหญ่ พร้อมพระพุทธสาวก 2 องค์ ประดิษฐานอยู่ด้านซ้ายและขวาของพระประธาน
พระอนุรุทธมีความตั้งใจที่จะสร้างและรวบรวมคัมภีร์พระธรรมจำนวนมาก เพื่อเก็บรักษาไว้ในหอธรรมสำหรับการศึกษาพระพุทธศาสนา
วัดปราสาทถูกสร้างขึ้นในยุคที่เชียงรุ้งอาฬวียังขึ้นตรงต่อสยาม และอยู่ภายใต้การดูแลของเมืองน่าน ในสมัยเจ้าสุมนเทวราช
วัดแห่งนี้ถูกสร้างขึ้นก่อนเหตุการณ์ศึกเชียงตุงของสยามประมาณ 30 ปี โดยศึกเชียงตุงเกิดขึ้น 2 ครั้ง คือ พ.ศ.2392 และ พ.ศ.2396 ซึ่งในขณะนั้น กรมหลวงวงศาธิราชสนิท ได้จัดทัพหลวงที่เมืองน่านเพื่อยกทัพไปตีเชียงตุง แต่ไม่ประสบความสำเร็จ ก่อนที่จีนจะเข้ามามีอิทธิพลและยึดครองเชียงรุ้งอาฬวีในเวลาต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 4
คณะอนุรักษ์เอกสารโบราณระบุว่า ข้อความที่ค้นพบในคัมภีร์ใบลานครั้งนี้ ถือเป็น “หลักฐานปฐมภูมิ” ที่มีคุณค่าอย่างยิ่งต่อการศึกษาประวัติศาสตร์ของชาติและจังหวัดน่าน เนื่องจากเป็นข้อมูลที่บันทึกโดยผู้ร่วมสมัยในช่วงเวลานั้นโดยตรง สามารถใช้เป็นข้อมูลอ้างอิงทางวิชาการเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ท้องถิ่น ศาสนา ศิลปวัฒนธรรม และความสัมพันธ์ทางการเมืองในภูมิภาคล้านนาได้อย่างมีนัยสำคัญ
ทั้งนี้ คณะทำงานเน้นย้ำว่า เอกสารโบราณประเภทใบลานถือเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่ทรงคุณค่า หากสูญหายหรือถูกทำลาย ย่อมส่งผลให้หลักฐานสำคัญทางประวัติศาสตร์ของเมืองน่านและของชาติสูญหายไปอย่างน่าเสียดาย จึงควรได้รับการอนุรักษ์ ศึกษา และเผยแพร่อย่างถูกต้องเพื่อส่งต่อองค์ความรู้สู่คนรุ่นต่อไป
ประสิทธิ์ สองเมืองแก่น จังหวัดน่าน
