ทีม “ม้าแก่” ลงพื้นที่อนุรักษ์เอกสารโบราณ ณ วัดคั๊วะดอนทอง พบตำรายาโบราณบันทึกบนปั๊บสา 3 รายการ สะท้อนภูมิปัญญาการแพทย์พื้นบ้านเมืองน่าน


ระหว่างวันที่ 14–18 พฤศจิกายน 2569 ทีมอนุรักษ์เอกสารโบราณ “ม้าแก่” ลงพื้นที่ดำเนินงานอนุรักษ์และจัดระบบเอกสารโบราณ ณ วัดคั๊วะดอนทอง (พุทธาลา) โดยสามารถอนุรักษ์เอกสารโบราณได้รวม 68 รายการ ประกอบด้วยคัมภีร์ใบลาน 37 รายการ จำนวน 242 ผูก และปั๊บสา 31 รายการ พร้อมค้นพบเอกสารทรงคุณค่าทางภูมิปัญญาท้องถิ่น ได้แก่ ตำรายาโบราณที่บันทึกลงบนปั๊บสา จำนวน 3 รายการ
การลงพื้นที่ในครั้งนี้มีความผูกพันเป็นพิเศษ เนื่องจากเจ้าอาวาสวัดคั๊วะดอนทอง คือ พระสมุห์ไอศูรย์ ชยฺยลงฺคโร เคยเป็นลูกศิษย์เมื่อครั้งที่ผู้เขียนได้มีโอกาสถวายความรู้ในฐานะอาจารย์พิเศษ ณ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆ์นครน่าน ในรายวิชาภาษาศาสตร์เบื้องต้น เมื่อประมาณยี่สิบกว่าปีที่ผ่านมา การกลับมาพบกันอีกครั้งในโอกาสที่ได้ร่วมกันอนุรักษ์มรดกทางภูมิปัญญาของท้องถิ่น จึงนับเป็นความประทับใจและความยินดีอย่างยิ่ง
สำหรับเอกสารโบราณของวัดแห่งนี้ ส่วนใหญ่เป็นคัมภีร์ธรรมและคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา ซึ่งมีสภาพกระจัดกระจาย แตกแยกออกจากมัดและผูกเดิม สาเหตุส่วนหนึ่งเนื่องมาจากวัดได้ย้ายจากพื้นที่เดิมซึ่งประสบปัญหาน้ำท่วม มาตั้งอยู่ในพื้นที่ปัจจุบันเมื่อปี พ.ศ. 2513 ส่งผลให้คัมภีร์ใบลานและปั๊บสาจำนวนหนึ่งถูกนำมาเก็บรักษาไว้ในหีบ ก่อนที่ทางวัดจะนำมาเก็บไว้ภายในอุโบสถตามลำดับ
สิ่งที่น่าสนใจและมีคุณค่าเป็นพิเศษจากการสำรวจครั้งนี้ คือ การค้นพบตำรายาโบราณที่บันทึกไว้บนปั๊บสา จำนวน 3 รายการ ซึ่งถือเป็นหลักฐานสำคัญที่สะท้อนให้เห็นถึงองค์ความรู้ด้านการแพทย์และการรักษาโรคตามภูมิปัญญาดั้งเดิมของบรรพชน ตำรายาเหล่านี้มิได้มีคุณค่าเพียงในฐานะเอกสารเก่าแก่เท่านั้น แต่ยังเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่แสดงให้เห็นถึงความรู้ ความสามารถ ประสบการณ์ และวิถีชีวิตของผู้คนในอดีต
ปั๊บสาที่บันทึกตำรายาดังกล่าวจึงเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์และภูมิปัญญาท้องถิ่นที่ควรได้รับการดูแลรักษาอย่างเหมาะสม เพราะองค์ความรู้ที่ปรากฏอยู่ในเอกสารอาจมีรายละเอียดเกี่ยวกับตำรับยา สมุนไพร วิธีการปรุงยา และแนวทางการดูแลสุขภาพตามแบบแผนดั้งเดิม ซึ่งหากไม่ได้รับการอนุรักษ์อย่างถูกวิธี อาจเสื่อมสภาพและสูญหายไปตามกาลเวลา ทั้งนี้ การค้นพบดังกล่าวยังเป็นจุดเริ่มต้นของการศึกษาค้นคว้าและถอดความเนื้อหา เพื่อให้เกิดประโยชน์ต่อการเรียนรู้ด้านประวัติศาสตร์การแพทย์พื้นบ้านและภูมิปัญญาของชุมชนในอนาคต
การดำเนินงานครั้งนี้นับเป็นอีกหนึ่งภารกิจสำคัญของทีมม้าแก่ โดยสามารถดำเนินการอนุรักษ์และจัดระบบเอกสารโบราณได้รวมทั้งสิ้น 68 รายการ แบ่งเป็นปั๊บสา จำนวน 31 รายการ
คัมภีร์ใบลาน จำนวน 37 รายการ รวม 242 ผูก
นอกจากนี้ เกือบหนึ่งปีที่ผ่านมา ทีมม้าแก่ต้องขาดผู้เชี่ยวชาญคนสำคัญไปหนึ่งท่าน คือ พ่อครูเดช ทะลือ เนื่องจากภรรยาของท่านเข้ารับการผ่าตัดเปลี่ยนหัวใจ ณ โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ กรุงเทพมหานคร ด้วยความห่วงใยและกำลังใจจากทุกคน ประกอบกับความเชื่อมั่นในบุญกุศลที่พ่อครูได้ทุ่มเททำงานอนุรักษ์คัมภีร์ใบลานเมืองน่านมาอย่างยาวนาน ในที่สุดการผ่าตัดก็ผ่านพ้นไปด้วยดี ปัจจุบันภรรยาของพ่อครูได้กลับมาพักฟื้นที่บ้าน และมีสุขภาพโดยรวมแข็งแรงขึ้น ข่าวดีนี้สร้างความปลื้มปีติและความยินดีให้แก่สมาชิกทีมม้าแก่เป็นอย่างยิ่ง
ท้ายที่สุด การอนุรักษ์เอกสารโบราณ ณ วัดคั๊วะดอนทองในครั้งนี้ ได้ประกอบพิธี สุมมาธรรม เพื่อแสดงความเคารพและอุทิศส่วนกุศลให้แก่บรรพชนผู้มีความรู้ ผู้ได้จารึกคัมภีร์ใบลานและเขียนปั๊บสา ตลอดจนผู้มีอุปการคุณทุกท่านที่มีส่วนร่วมในการสืบสานและรักษามรดกทางปัญญาเหล่านี้ให้คงอยู่สืบไป
เอกสารโบราณทุกผูก ทุกเล่ม มิใช่เพียงกระดาษหรือใบลานที่ผ่านกาลเวลา แต่คือบันทึกแห่งความรู้ ความศรัทธา และวิถีชีวิตของบรรพชน การอนุรักษ์เอกสารเหล่านี้จึงเป็นการรักษารากเหง้าทางวัฒนธรรม และส่งต่อมรดกทางปัญญาให้คนรุ่นหลังได้ศึกษาเรียนรู้ต่อไป
ขอกราบขอบพระคุณเจ้าอาวาสวัดคั๊วะดอนทอง ตลอดจนผู้มีอุปการคุณทุกท่านที่เมตตาและสนับสนุนการทำงานของทีมม้าแก่ด้วยดีเสมอมา
ด้วยความเคารพและสำนึกในบุญคุณทุกท่าน ทีมอนุรักษ์เอกสารโบราณ “ม้าแก่”

@@@@@@@@@@@

ประสิทธิ์ สองเมืองแก่น จ.น่าน

You May Also Like