ศาลรธน. มติเอกฉันท์! กกต. รอด คดี ‘บาร์โค้ด-คิวอาร์โค้ด’ บนบัตรเลือกตั้งไม่ขัดรัฐธรรมนูญ ชี้ใช้ระบบ ‘ลับแบบมีเงื่อนไข’ เพื่อกันบัตรผี
ศาลรัฐธรรมนูญออกนั่งอ่านคำวินิจฉัยนัดสำคัญ กรณีผู้ตรวจการแผ่นดินยื่นร้องขอให้สั่งยกเลิกการใช้รหัสแท่ง (Barcode) และคิวอาร์โค้ด (QR Code) บนบัตรเลือกตั้ง สส. หลังได้รับร้องเรียนกว่า 21 คำร้องว่าอาจเปิดช่องให้สืบย้อนระบุตัวตนและผลการลงคะแนนของประชาชน ซึ่งละเมิดหลักการออกเสียงลงคะแนนโดยลับตามรัฐธรรมนูญ
โดยศาลรัฐธรรมนูญมีคำวินิจฉัยชี้ขาดว่า การดำเนินการของ กกต. ไม่ขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ พร้อมเปิดเหตุผลทางกฎหมายและเทคนิคอย่างละเอียด ดังนี้
บัตรแบ่งเขตสืบย้อนไม่ได้ – บัตรบัญชีรายชื่อสืบย้อนได้แค่ทางเทคนิค: ศาลระบุว่าบัตรแบบแบ่งเขตใช้ QR Code ซึ่งบันทึกเพียง “หมายเลขเล่ม” การจะสืบถึงตัวบุคคลได้ต้องเกิดกรณีพิสดารที่ผู้ใช้สิทธิทั้ง 20 คนในเล่มนั้นกาเลือกผู้สมัครคนเดียวกันทั้งหมด ส่วนบัตรบัญชีรายชื่อแม้วิเคราะห์แล้วพบว่า Barcode สามารถสแกนจับคู่ตรงกับต้นขั้วและบัญชีรายชื่อผู้มีสิทธิเลือกตั้งได้จริงในทางเทคนิค แต่ในทางปฏิบัติจริง “เกิดขึ้นได้ยากมาก”
ระบบจัดเก็บปลอดภัยสูง ป้องกันการจับคู่เอกสาร: การจะระบุตัวตนผู้ลงคะแนนได้ ต้องนำเอกสาร 3 ส่วน (บัตรลงคะแนน, ต้นขั้ว, และบัญชีรายชื่อ) มารวมกัน ซึ่งกระทำได้ยากเนื่องจากอยู่ในความดูแลของ กปน. ที่มีสายตาประชาชน เจ้าหน้าที่ และผู้สังเกตการณ์พรรคการเมืองคอยเฝ้ามองตลอดเวลา อีกทั้งเมื่อส่งมอบให้ กกต. เขต เอกสารจะถูกล็อกด้วยสายรัดเคเบิ้ลไทร์อย่างรัดกุมก่อนส่งต่อนายทะเบียนภายใน 3 วัน การแอบเชื่อมโยงข้อมูลจึงทำได้เพียงวิธีที่ผิดกฎหมายเท่านั้น
ยึดหลัก “การเลือกตั้งโดยลับแบบมีเงื่อนไข”: ศาลชี้แจงแนวคิดทางกฎหมายมหาชนว่า รัฐธรรมนูญไทยไม่ได้ใช้หลักความลับแบบบริบูรณ์ (Absolute Secret) ที่ห้ามมีรหัสใดๆ บนบัตร จนเปิดช่องให้เกิดการพิมพ์บัตรผีหรือทุจริตข้ามเขตได้ง่าย แต่ใช้หลัก “ความลับแบบมีเงื่อนไข” (Qualified Secret) ซึ่งอนุญาตให้ใส่ Barcode เป็นเครื่องมือทางเทคนิคในการควบคุมจำนวน นับสต๊อก และป้องกันการปลอมแปลง โดยความลับจะถูกเปิดเผยเฉพาะกรณีมีคำสั่งสอบสวนการทุจริตตามกฎหมายเท่านั้น
แม้ กกต. จะรอดพ้นความผิดในคดีนี้ แต่ศาลรัฐธรรมนูญได้ทิ้ง “ข้อสังเกต” ส่งท้ายไปยัง กกต. ว่า เพื่อสร้างความไว้วางใจและศรัทธาของประชาชนในการเลือกตั้งครั้งต่อๆ ไป กกต. ควรพิจารณานำเทคโนโลยีป้องกันการปลอมแปลงรูปแบบอื่นมาใช้แทนการพิมพ์สัญลักษณ์ที่อาจเชื่อมโยงไปถึงตัวตนและผลการลงคะแนนของผู้ใช้สิทธิ
นอกจากนี้ ศาลรัฐธรรมนูญยังมีคำสั่งยกคำร้องคัดค้าน 2 ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ (นายสราวุธ ทรงศิวิไล และ พล.ต.ท. จักรพงศ์ วิวัฒน์วานิช) เนื่องจากผู้ยื่นไม่ใช่คู่กรณีที่มีสิทธิตามกฎหมาย ส่งผลให้ กกต. เดินหน้าทำงานต่อได้โดยไม่มีชะงัก
